Sejmowa Komisja Polityki Społecznej i Rodziny zajęła się projektem nowelizacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Projekt (druk nr 1889), wniesiony do prac Sejmu przez posłów wnioskodawców Joannę Frydrych i Piotra Adamowicza, przewiduje rozszerzenie zakresu wsparcia dla osób zasłużonych w walce o wolną Polskę, a także wprowadzenie nowych rozwiązań dotyczących ich rodzin.
W posiedzeniu komisji uczestniczył Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, minister Lech Parell. Szef Urzędu podkreślił, że nowelizacja wynika z wieloletnich doświadczeń działania obowiązującej ustawy oraz propozycji poprawek, które przez te wszystkie lata pojawiały się w środowisku działaczy oraz w przestrzeni publicznej.
- Dziś mamy jedynie 16 tysięcy osób, które mają potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej. To pokazuje, że ustawa w sposób mocno restrykcyjny, i dobrze, odnosi się do tej kwestii. Według naszych szacunków poszerzenie beneficjentów tej ustawy na podstawie nowelizacji będzie bardzo mało znaczące, jeżeli chodzi o liczbę, ale niezwykle znaczące, jeżeli chodzi o wagę – mówił w trakcie posiedzenia Komisji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Projekt nowelizacji ma kompromisowy charakter. Jego celem jest usunięcie luk prawnych, doprecyzowanie przepisów budzących wątpliwości interpretacyjne oraz objęcie wsparciem osób, których działalność na rzecz niepodległości Polski nie zawsze znajdowała odzwierciedlenie w dotychczasowych rozwiązaniach prawnych.
Sprawiedliwość dla wykluczonych działaczy opozycji antykomunistycznej
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest zmiana zasad postępowania w sprawach, w których w dokumentacji Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty świadczące o możliwej współpracy osoby składającej wniosek z organami bezpieczeństwa państwa.
Obecnie obowiązujące przepisy przewidują w tej sprawie kryterium wyłącznie formalne. IPN nie bada, czy dana współpraca została realnie nawiązana: ocenia wyłącznie stan zachowanej dokumentacji w archiwach. Skutkiem tego osoby, które np. podpisały zobowiązanie do współpracy, ale nie podjęły rzeczywistej współpracy, nie uzyskają decyzji Prezesa IPN pozwalającej im ubiegać się o status DOA. (Patrz: najbardziej głośny w ostatnich latach przypadek Mirosława Chojeckiego, który podpisał zobowiązanie będąc wprowadzony w błąd co do jego celu. Ujawnił publicznie całą sprawę i nie podjął współpracy. Był jednym z najbardziej zasłużonych Polsce opozycjonistów, ale ze względów formalnych nie mógł uzyskać potwierdzenia statusu).
Projekt przewiduje wprowadzenie dwuetapowej procedury. W pierwszym etapie Prezes IPN nadal badałby zachowane dokumenty i wydawał decyzję na dotychczasowych zasadach. Jeżeli dokumentacja nie zawierałaby zapisów wskazujących na współpracę, decyzja byłaby pozytywna. W przypadku istnienia takich zapisów możliwa byłaby decyzja odmowna.
Osoba, której prawomocnie odmówiono potwierdzenia spełnienia warunków, mogłaby jednak złożyć oświadczenie, że nie była współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa. Prawdziwość oświadczenia byłaby następnie weryfikowana przez oddziałowe biuro lustracyjne IPN.
W toku tego postępowania można byłoby analizować dokumenty i przesłuchiwać świadków, przy czym projekt wyklucza możliwość przeprowadzenia dowodu z zeznań osób, które były funkcjonariuszami organów bezpieczeństwa państwa. O wszczęciu postępowania informowane byłyby właściwa wojewódzka rada konsultacyjna oraz Szef Urzędu, którzy mogliby przedstawić swoje stanowisko. Postępowanie powinno zakończyć się w ciągu dziewięciu miesięcy.
Należy podkreślić, że gospodarzem postepowania sprawdzającego pozostałby nadal IPN.
Większe wsparcie dla działaczy opozycji i ich rodzin
Wśród propozycji znalazło się również między innymi objęcie większym wsparciem wdów i wdowców po działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Projekt zakłada przyznanie im comiesięcznych świadczeń w analogicznej wysokości, jak wdowom i wdowcom po kombatantach.
Inny przepis nowelizacji ma umożliwić udostępnianie legitymacji działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej w aplikacji mObywatel. Przewidziano także wprowadzenie znaku nagrobnego upamiętniającego zasługi zmarłych opozycjonistów.
Ważną zmianą byłoby ujawnienie w Biuletynie Informacji Publicznej wykazu osób, którym potwierdzono status Działacza Opozycji Antykomunistycznej.
Projekt obejmuje również zmiany dotyczące zasad potwierdzania statusu osoby represjonowanej. Mają one jednoznacznie uwzględnić zarówno represje będące następstwem udziału w wystąpieniach wolnościowych, jak i te związane z systematyczną działalnością niepodległościową.
Według zaprezentowanej przez wiceministra Sebastiana Gajewskiego opinii, Rada Ministrów popiera kierunek proponowanych zmian, wskazując jednocześnie na potrzebę wprowadzenia korekt w niektórych rozwiązaniach. Uwagi rządu dotyczą m.in. sposobu przyznawania świadczeń wdowom i wdowcom, warunków uzyskania świadczenia solidarnościowego oraz zasad rekompensaty dla dziennikarzy prasy podziemnej. Nowelizacja ma na celu lepsze dostosowanie systemu wsparcia do potrzeb osób, które działały na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności oraz zapewnienie ich rodzinom należnego wsparcia i uznania.
W czasie posiedzenia Komisja Polityki Społecznej i Rodziny wysłuchała różnorodnych głosów strony społecznej, przedstawicieli instytucji i parlamentarzystów oraz jednogłośnie podjęła decyzję o powołaniu podkomisji, która w krótkim czasie ma zająć się zgłaszanymi propozycjami poprawek oraz wypracować rekomendacje dla Komisji.
Posiedzenie Komisji można obejrzeć na stronie Sejmu:
https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/transmisje_arch.xsp?page=2#C6B8994D1F427745C1258E900049190F
