12 i 13 października 1943 roku żołnierze 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki stoczyli swoją pierwszą bitwę. W 83. rocznicę tych wydarzeń przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie oddano hołd „Kościuszkowcom”. W uroczystościach wzięli udział kombatanci, działacze organizacji patriotycznych, żołnierze Wojska Polskiego oraz przedstawiciele władz państwowych.
Bitwa pod Lenino była dla „Kościuszkowców” – młodych polskich żołnierzy, którzy przeżyli zesłanie na „nieludzką ziemię”, a mimo to byli gotowi do walki o Polskę – krwawym chrztem bojowym. W starciu z doświadczonymi jednostkami niemieckimi co czwarty polski żołnierz poległ, został ranny, zaginął lub trafił do niewoli.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, minister Lech Parell, przypomniał o potrzebie przywrócenia należnego miejsca w pamięci historycznej żołnierzom walczącym na froncie wschodnim. Zwrócił uwagę, że przez lata ich historia była przedstawiana w sposób podporządkowany interesom politycznym – najpierw komunistycznej propagandzie, a później często spychana na margines.
„Pamięć o tej bitwie i o żołnierskiej ofierze jest częścią historii naszej Ojczyzny” – podkreślił. Zwrócił uwagę, że po 1989 roku powróciła możliwość swobodnego mówienia o zbrodniach sowieckich, Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie czy podziemiu niepodległościowym. Jednocześnie, jak zaznaczył, „w ostatnich latach to dziedzictwo traktowano wręcz jako wstydliwe i kłopotliwe”.
„Chcę to zmienić. Chcę przywracać prawdę i równowagę. Krwi żołnierskiej nie wolno dzielić na lepszą i gorszą” – powiedział Szef Urzędu.
Nie propaganda, lecz pamięć o ludziach
Minister podkreślił, że oddanie należnego miejsca żołnierzom 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki nie oznacza powrotu do narracji PRL. Należy natomiast oddzielić polityczne cele władz sowieckich od losów zwykłych żołnierzy, którzy często trafiali do armii, widząc w niej jedyną szansę na wydostanie się z sowieckiej niewoli.
„Przywracając należne miejsce żołnierzom spod Lenino, nie przywracamy propagandy PRL. Przywracamy uczciwą pamięć o ludziach, których ta propaganda zawłaszczyła” – zaznaczył.
Szef Urzędu wskazywał, że wielu żołnierzy chciało przede wszystkim wrócić do kraju i walczyć z niemieckim okupantem. Ich osobistych motywacji nie należy utożsamiać z polityką Stalina ani z ustrojem narzuconym Polsce po wojnie.
„Macie prawo być z nich dumni”
Wystąpienie było również apelem do młodego pokolenia żołnierzy, aby nie oceniało swoich poprzedników wyłącznie przez pryzmat powojennej polityki. Minister podkreślił, że żołnierze walczący na froncie wschodnim, od Lenino po Berlin, ponosili ofiary i wielokrotnie wykazywali się odwagą.
„Chcę więc powiedzieć młodszym pokoleniom żołnierzy: macie prawo być z nich dumni. Z ich odwagi, wytrwałości i służby” – powiedział Lech Parell.
Jak zaznaczył, państwo powinno pamiętać o tych, którzy pełnili służbę, niezależnie od późniejszych ocen politycznych. „Żaden żołnierz nie powinien obawiać się, że kiedyś jego ofiara zostanie uznana za mniej wartościową dlatego, że zmieniły się polityczne oceny albo okoliczności” – podkreślił.
Historia nie musi dzielić
Minister zaapelował również, aby pamięci o różnych formacjach walczących podczas II wojny światowej nie budować poprzez przeciwstawianie sobie jednych bohaterów i drugich. W jego ocenie polska pamięć historyczna może obejmować zarówno żołnierzy Andersa, członków podziemia niepodległościowego, jak i żołnierzy walczących na froncie wschodnim.
„Zwracam się do wszystkich, którym leży na sercu dobro Ojczyzny: nie pozwólmy, aby historia nadal nas dzieliła tam, gdzie może i powinna budować wspólnotę” – zaapelował minister.
„Prawda historyczna nie wymaga od nas wybierania jednych bohaterów przeciwko drugim” – podkreślił Szef Urzędu. Jak zaznaczył, potrzebna jest pamięć wolna od propagandy, ale także od uprzedzeń. Nie powinna ona zacierać różnic, lecz pozwalać dostrzegać to, co wspólne.
Minister Stanisław Wziątek, sekretarz stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej, podkreślił, że pamięć o żołnierzach walczących o wolność Polski jest wspólnym obowiązkiem.
„Bo polski żołnierz, niezależnie od tego, na jakim froncie walczył, przelewał tę samą, czerwoną, polską krew” – powiedział. Wspominając bohaterów spod Lenino, Monte Cassino i innych pól bitewnych, wskazał na ich odwagę, poświęcenie i służbę Ojczyźnie.
Jak podkreślił: „Każdy żołnierz, idąc w bój, myślał o Polsce, myślał o wolności, myślał o powrocie do kraju”.
Minister wskazał, że dla wielu żołnierzy walka była drogą powrotu do Ojczyzny i wyrwania się z wojennej tułaczki. Podkreślił, że rocznica bitwy pod Lenino to okazja do oddania hołdu „Kościuszkowcom” oraz przypomnienia o ich ofierze i przywiązaniu do Polski.
Zaznaczył również, że przykład odwagi i poświęcenia żołnierzy 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki pozostaje ważny dla współczesnych żołnierzy i powinien stanowić fundament budowania silnego Wojska Polskiego.
O potrzebie zachowania pamięci i należnego szacunku dla żołnierzy walczących pod Lenino mówił także pułkownik Czesław Lewandowski. Podkreślił, że ich poświęcenie i odwaga zasługują na pamięć kolejnych pokoleń. Jego słowa przypominają, że należy oddawać hołd żołnierzom, którzy walczyli i ginęli za Polskę, niezależnie od tego, w jakiej armii służyli.
Podczas uroczystości Szef Urzędu wręczył odznaczenia. Medal Pro Bono Poloniae otrzymał pan Stanisław Sikorski, a Medal Pro Patria – pan Edward Róg.
Następnie, w imieniu Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, odznaczenia weteranom oraz osobom zasłużonym dla Związku wręczył prezes, płk Czesław Lewandowski.
Uroczystość zakończyło odczytanie Apelu Pamięci i złożenie wieńców na płycie Grobu Nieznanego Żołnierza.
