We wrześniu 1939 roku, gdy Polska została zaatakowana z dwóch stron, tysiące jej obywateli ruszyło w poszukiwaniu bezpiecznego schronienia. Dla wielu z nich drogą ucieczki stały się Węgry. 18 września władze węgierskie zdecydowały o otwarciu granicy, dając polskim żołnierzom i cywilom możliwość przekroczenia jej w chwili, gdy wojna pozbawiała ich domów i poczucia bezpieczeństwa. W tym niezwykłym rozdziale wspólnej historii szczególne miejsce zajmują Henryk Sławik i József Antall Senior.
W rocznicowych uroczystościach wzięli udział Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell, Chargé d'affaires Ambasady Węgier w Warszawie Balázs Dobri, Zastępcą Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego gen. bryg. rez. Mirosław Bryś, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski, Wiceprezes Stowarzyszenia „Henryk Sławik – Pamięć i Dzieło” Grzegorz Łubczyk oraz członkowie rodzin ocalonych.
Henryk Sławik, polski działacz społeczny i polityczny, po dotarciu na Węgry zaangażował się w organizowanie pomocy dla polskich uchodźców. Współpracował z Józsefem Antallem, węgierskim urzędnikiem odpowiedzialnym za opiekę nad polskimi uchodźcami. Ich współpraca stała się symbolem polsko-węgierskiej solidarności. Szczególnego znaczenia nabrała ich działalność na rzecz polskich Żydów, którzy wraz z nasilaniem się niemieckich prześladowań znaleźli się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Sławik i Antall, wraz z gronem współpracowników, organizowali dla nich pomoc i dokumenty pozwalające ukrywać ich prawdziwą tożsamość. Dzięki tej działalności udało się uratować około pięciu tysięcy osób.
- Jestem przekonany, że solidarność między narodami w pewnych momentach może stać się siłą, która rzeczywiście wpływa na bieg historii. A współpraca ludzi ponad granicami może z czasem przyczynić się do przemian, które wcześniej wydawały się niemożliwe. Dlatego historia Sławika i Antalla pozostaje aktualna także dzisiaj - mówił Minister Lech Parell.
Za ratowanie życia innych Sławik zapłacił najwyższą cenę. Po zajęciu Węgier przez Niemców w 1944 roku został aresztowany. Trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen, gdzie został zamordowany. Za swoją działalność na rzecz ratowania Żydów Henryk Sławik został pośmiertnie uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Chargé d'affaires Węgier Balázs Dobri w swoim wystąpieniu przypominał:
- Nigdy nie wolno nam zapominać o przeszłości. Nadal aktualne powinno być myślenie w duchu jedności, bez popadania w samo zachwyt z posiadanej wolności - mówił Balázs Dobri.
W kolejnych latach Węgrzy udzielali Polakom pomocy, która dla wielu oznaczała nie tylko możliwość przetrwania wojny, ale także zachowanie godności, poczucia bezpieczeństwa i nadziei na powrót do wolnej ojczyzny. Szacuje się, że działalność Sławika i Antalla przyczyniła się do uratowania tysięcy ludzkich istnień.
Wiceprezes Stowarzyszenia „Henryk Sławik – Pamięć i Dzieło” Pan Grzegorz Łubczyk w swoim wystąpieniu zaznaczył, że Węgrzy otworzyli nie tylko swoją granicę, ale także serca by pomóc tysiącom Polaków.
W rocznicę otwarcia węgierskiej granicy dla polskich uchodźców Szef Urzędu uhonorował Medalem „Pro Patria”:
Pana Pawła Biedkę, Pana Zbigniewa Borówkę, Pana dr Józefa Musioła, Pana Tadeusza Selbiraka.
Przy Pomniku Henryka Sławika i Józsefa Antalla pochylamy się nad pamięcią o bohaterach, którzy w najtrudniejszych czasach potrafili stanąć po stronie człowieka. Wspominamy również wszystkich anonimowych bohaterów Polaków i Węgrów, których gesty, decyzje i codzienna pomoc pozwoliły przetrwać tysiącom osób.
- Niech ten pomnik przypomina, że nawet w najtrudniejszych czasach można zachować godność, odwagę i międzyludzką solidarność - podkreślił Minister Parell.
Więcej zdjęć:
https://www.flickr.com/photos/kombatanci/albums/72177720335674677
