82 lata temu żołnierze Armii Krajowej przeprowadzili Akcję "Kutschera" - udany zamach na dowódcę SS i hitlerowskiej, niemieckiej, okupacyjnej Policji Dystryktu Warszawskiego, Franza Kutscherę, nazywanego "katem Warszawy". W rocznicę zamachu, który przeszedł do historii jako najważniejsza akcja AK w okupowanej Warszawie, uroczystości zorganizował Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Przy Alejach Ujazdowskich, w miejscu historycznego zamachu, zgromadzili się Kombatanci, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych oraz Wojska Polskiego, parlamentarzyści, harcerze, uczniowie szkół, rekonstruktorzy oraz mieszkańcy Warszawy, którzy upamiętnili bohaterską akcję polskiego podziemia. W uroczystości udział wzięli przedstawiciele rządu: Wiceministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Karolina Zioło-Pużuk oraz Wiceminister Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski.
Głos w imieniu organizatorów zabrał Zastępca Szefa Urzędu Michał Syska, który oddał cześć odważnym kobietom i mężczyznom, żołnierzom Armii Krajowej, którzy dokonali zamachu, będącego aktem sprawiedliwości ludności Warszawy wobec swojego okupanta. Minister Syska przypomniał również życiorys zbrodniarza, który stanął na czele niemieckiego aparatu represji:
- Życiorys Kutschery był charakterystyczny dla hitlerowskich zbrodniarzy. Ten austriacki ogrodnik piął się po szczeblach kariery gorliwością w prześladowaniu okupowanej ludności. Ta gorliwość doprowadziła go aż do funkcji szefa dystryktu warszawskiego. Każdy dzień jego urzędowania był naznaczony krwią Polaków. Symbolem tego terroru były afisze, na których znajdowały się listy osób rozstrzelanych, podpisane nie nazwiskiem, ale wyłącznie funkcją. Dzięki bohaterskiej akcji żołnierzy AK zapamiętamy nie tylko funkcję, ale również nazwisko zbrodniarza - mówił Zastępca Szefa Urzędu.
- W tę rocznicę wspominamy zarówno bohaterów, którzy przeprowadzili tę znakomicie zaplanowaną akcję, ale przywołujemy też pamięć o wszystkich ofiarach hitlerowskiego terroru na terenach okupowanej Polski. Pamiętajmy jakie skutki może nieść za sobą nienawiść i pogarda, kiedy nie napotka na opór i nie zostanie powstrzymana w odpowiednim momencie. Cześć i chwała bohaterom!
O zamachu i dokonaniach Armii Krajowej mówił w swoim przemówieniu Przewodniczący Społecznego Komitetu Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionów "Zośka" i "Parasol", Pan Piotr Sikorski:
- Skala represji była przerażająca, ale powszechnie przyjmuje się, że warszawska ulica oceniła zabicie Franza Kutschery jako akt uprawnionego odwetu. Wykonanie wyroku na Kutscherze było efektem decyzji o pokazaniu niemieckiemu aparatowi represji, że nie ma i nie będzie bezkarności nawet dla najwyższych rangą dowódców SS i Policji. Tak działało Polskie Państwo Podziemne, które prowadziło działalność edukacyjną, przygotowywało do walki z okupantem oraz sprawowało wymiar sprawiedliwości. Armia Krajowa stanowiła prawdziwe ramię zbrojne PPP. Świadomość przynależności do AK dawała ludziom moralną siłę i duchową moc. Jej akcję natomiast dawały zarówno ich uczestnikom, jak i ludności cywilnej, poczucie prawdziwej wspólnoty.
Do organizatorów wpłynęły także okolicznościowe listy od Prezydenta RP oraz Marszałka Sejmu. Ich treść znajduje się poniżej.
______
Tak Akcję "Kutschera" opisuje portal dzieje.pl:
Nazywany katem Warszawy Franz Kutschera był dowódcą SS i policji w dystrykcie warszawskim. Od objęcia tego stanowiska 25 września 1943 r. zaostrzył represje wobec ludności Warszawy: w organizowanych na jego rozkaz ulicznych egzekucjach w ciągu zaledwie kilku miesięcy zginęło 4,3 - 5 tys. osób. Kutschera nie był pomysłodawcą takich represji, ale gorliwie wykonywał rozkazy swoich berlińskich przełożonych, którzy chcieli zastraszyć mieszkańców Warszawy.
Wyrok na znienawidzonego przez mieszkańców Warszawy szefa SS i policji na okręg warszawski Franza Kutscherę wydał szef Kedywu KG AK płk August Emil Fieldorf „Nil". Przeprowadzenie akcji powierzono zgrupowaniu „Agat" (późniejszy „Parasol").
Pierwszą, nieudaną próbę przeprowadzenia akcji podjęto 28 stycznia 1944 r. Oddział „Lota", rozstawiony na stanowiskach w Alejach Ujazdowskich, nie doczekał się jednak przejazdu Kutschery. Następną akcję zaplanowano na 1 lutego 1944 r. rano. Uczestniczyło w niej 12 osób: Bronisław Pietraszewicz „Lot" - dowódca akcji, Stanisław Huskowski „Ali", Zdzisław Poradzki „Kruszynka", Michał Issajewicz „Miś", Marian Senger „Cichy", Henryk Humięcki „Olbrzym", Zbigniew Gęsicki „Juno", Bronisław Hellwig „Bruno", Kazimierz Sott „Sokół", Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama", Elżbieta Dziębowska „Dewajtis", Anna Szarzyńska-Rewska „Hanka". Znak do rozpoczęcia akcji, sygnalizujący wyjście Kutschery z domu w Alei Róż, dała Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama".
Kutschera miał do przejechania zaledwie 140 m - tyle dzieliło jego dom od dowództwa SS. Gdy dojeżdżał do bramy pałacu, drogę zajechał mu samochód kierowany przez „Misia". Kierowca Kutschery zwolnił, chcąc przepuścić intruza. Zwolnił również „Miś" i zatrzymał wóz. W chwili, gdy Niemiec usiłował go wyminąć, ruszył ponownie blokując auto szefa SS. Do zatrzymanego wozu podbiegli „Lot" i „Kruszynka". Z odległości metra otworzyli ogień w kierunku Kutschery i ranili go. Równocześnie na stanowiska wybiegł zespół ubezpieczający, a stojące na ul. Chopina samochody „Sokoła" i „Bruna" cofnęły się do rogu Alei Ujazdowskich z Aleją Róż. Kutscherę dobił „Miś", który wyskoczył z wozu i strzałami z pistoletów wspierał osłonę akcji.
W wyniku akcji na Kutscherę śmierć poniosło czterech jej uczestników. Gęsicki „Juno" i Sott „Sokół", otoczeni przez Niemców na Moście Kierbedzia, w czasie odprowadzania samochodu do garażu, skoczyli do Wisły, ginąc w jej nurtach. Ciężko ranni Pietraszewicz „Lot" i Senger „Cichy" zmarli kilka dni po zamachu.
